Hàm lượng quặng vàng: 3 mẫu số cần đọc trước khi tính

Hàm lượng quặng vàng cho biết lượng vàng trong một khối lượng vật liệu, thường ghi bằng gam trên tấn (g/t). Con số này không phải phần trăm vàng của một thỏi và cũng chưa phải lượng vàng nhà máy thu được. Muốn đọc một bản tin mỏ, cần tách ba bước: có bao nhiêu vật liệu, vật liệu chứa bao nhiêu kim loại, rồi thu hồi được phần nào.

Bài này dùng một phiếu tính tự kiểm tra, không định giá mỏ hay hướng dẫn khai thác. Các ví dụ đều giả định, không phải số liệu của doanh nghiệp hoặc mỏ hiện tại. Nguồn được đối chiếu ngày 19/10/2026; các định nghĩa kỹ thuật không biến thành dự báo giá XAUUSD.

Ảnh đầu bài: Tomáš Malík / Pexels, theo Pexels License; đã cắt 16:9, thu nhỏ và chuyển WebP. Ảnh vật liệu trong chảo đãi minh họa sự chọn lọc vật liệu, không chứng minh hàm lượng hoặc xác thực từng hạt vàng.

Hàm lượng quặng vàng: đọc đúng mẫu số g/t

Một tấn hệ mét bằng 1.000 kg, tức một triệu gam. Vì vậy 2 g/t nghĩa là hai gam vàng trong mỗi tấn vật liệu được mô tả, nếu mẫu và cách tổng hợp phản ánh đúng vật liệu đó. Theo tỷ phần khối lượng, 2 g/t tương đương 2 ppm, hay 0,0002%. Không đọc thành 2%: sai khác ấy làm lượng kim loại bị phóng đại mười nghìn lần.

USGS trong tài liệu Gold phân biệt kết quả phân tích theo gam trên tấn hệ mét với ounce troy trên short ton. Tài liệu có niên đại cũ; ở đây chỉ dùng phần mô tả đơn vị và phương pháp phân tích, không dùng các thống kê sản xuất hoặc giá lịch sử trong đó làm số hiện tại. Gặp chữ “ton” đơn lẻ trong tài liệu nước ngoài, hãy kiểm tra định nghĩa trước khi nhân.

Quan hệ ppm và g/t ở đây dành cho tỷ phần khối lượng của vật liệu rắn. Một báo cáo nước hoặc dung dịch có cách ghi khác cần đọc điều kiện riêng. Với g/m³, cần thêm khối lượng trên thể tích phù hợp mới đổi được sang g/t; không dùng mật độ vàng nguyên chất làm mật độ của cả khối cát đá.

Từ tấn quặng đến vàng chứa, rồi đến vàng thu hồi

Đặt T là khối lượng quặng tính bằng tấn hệ mét và G là hàm lượng tính bằng g/t trên cùng cơ sở. Lượng vàng chứa theo phép tính giản lược là T × G gam. Chia 1.000 để chuyển sang kg. Nếu thêm tỷ lệ thu hồi giả định R ở dạng thập phân, lượng thu hồi là T × G × R; đó vẫn chưa phải doanh thu, tiền thu về hoặc lợi nhuận.

Mở sơ đồ phép tính ở kích thước đầy đủ.

Ví dụ có 1.000 tấn ở mức 2 g/t: lượng vàng chứa là 2.000 g, bằng 2 kg. Nếu giả sử thu hồi 80%, phần thu được là 1.600 g, bằng 1,6 kg. Phần chênh 400 g thuộc cân bằng giản lược đang xét; không được gọi ngay toàn bộ là tổn thất thương mại đã xác minh hoặc khẳng định nó biến mất khỏi tự nhiên.

Trong thực tế, báo cáo cần nói rõ tỷ lệ đó đo tại công đoạn nào và mẫu số nào. Một thử nghiệm tuyển không tự đại diện cho toàn bộ chuỗi từ khai thác đến sản phẩm bán được. Đọc nghiên cứu tuyển mẫu quặng Pác Lạng của VIMLUKI sẽ thấy hàm lượng, mức thu hoạch và thực thu được trình bày riêng theo phương án. Bài không chuyển kết quả mẫu nghiên cứu ấy thành hiệu suất chung cho mọi mỏ.

Trộn hai lô: phải dùng bình quân trọng số

Giả sử lô A có 100 tấn ở mức 5 g/t và lô B có 900 tấn ở mức 1 g/t, cùng cơ sở khối lượng. A chứa 500 g; B chứa 900 g. Cả hai cộng lại chứa 1.400 g trong 1.000 tấn, nên hàm lượng bình quân là 1,4 g/t. Trung bình đơn giản (5 + 1)/2 = 3 g/t không phản ánh hỗn hợp vì hai lô không bằng khối lượng.

Đây là phép bảo toàn lượng kim loại trong bài tập, chưa mô phỏng pha trộn công nghiệp. Không lấy trọng số là số mẫu nếu mỗi mẫu đại diện cho khối lượng khác nhau. Cũng không gộp một kết quả mẫu chọn tay với kết quả trung bình cả lô rồi mặc định chúng có trọng số ngang nhau.

Hàm lượng tăng chưa có nghĩa lượng vàng tăng

Xét một cân bằng giả định khác: 1.000 tấn vật liệu đầu vào ở 2 g/t chứa 2.000 g Au. Sau một công đoạn, giả sử có 20 tấn tinh quặng ở 80 g/t, tức 1.600 g Au. Hàm lượng đã tăng 40 lần, nhưng lượng vàng trong phần tinh quặng chỉ bằng 80% lượng chứa ban đầu. Phần khối lượng tinh quặng chiếm 2% đầu vào, không phải thu hồi vàng 2%.

Mở biểu đồ hai mẫu số ở kích thước đầy đủ.

Trong bài tập khép kín, 980 tấn còn lại chứa 400 g, tương ứng khoảng 0,40816 g/t. Kiểm tra ngược: 1.600 + 400 = 2.000 g và 20 + 980 = 1.000 tấn. Không lấy 80 g/t nhân lại với toàn bộ 1.000 tấn đầu vào: cách làm ấy trộn hàm lượng của tinh quặng với khối lượng của quặng ban đầu.

Không áp cân bằng lý tưởng này để tự phán một nhà máy báo cáo sai. Hồ sơ thật có thể có độ ẩm, tồn kho, dòng trung gian, phạm vi thời gian và cách làm tròn khác nhau. Muốn đối soát phải có cùng ranh giới hệ thống, cơ sở khô/ướt và định nghĩa sản phẩm. Khi thiếu các trường ấy, ghi “chưa đối chiếu được” thay vì tự lấp số còn thiếu.

Vì sao ảnh hạt vàng không đo được hàm lượng cả mỏ?

Ảnh đầu bài cho thấy vật liệu trong chảo cùng những hạt màu vàng dễ chú ý. Nó hữu ích để thấy một phần vật liệu đã được tập trung hoặc chọn để chụp; ảnh không cung cấp khối lượng mẫu ban đầu, kết quả phân tích, vị trí lấy mẫu hay phạm vi đại diện. Không thể đếm các hạt sáng rồi quy ra g/t cho khu vực.

Mục từ quặng vàng của Bách khoa toàn thư Việt Nam mô tả nhiều dạng tồn tại của vàng, gồm dạng rất mịn trong khoáng vật và đá. Vì thế, việc không nhìn thấy hạt cũng không đủ để kết luận mẫu không chứa vàng. Tuy nhiên, bài này không hướng dẫn nhận dạng đá tại nhà, thử hóa chất hoặc xác nhận mẫu là quặng kinh tế từ ảnh.

Đối với báo cáo lấy mẫu, câu hỏi hữu ích là mẫu được chọn thế nào, đại diện khối vật liệu nào và kết quả có đơn vị gì. Một giá trị cao ở một mẫu không tự chứng minh hàm lượng bình quân của cả thân quặng. Đó là giới hạn suy luận từ mẫu ra tổng thể, không phải kết luận về một mỏ cụ thể.

Phiếu đọc một bản tin khai khoáng

1. Khoanh tên đối tượng: quặng, tinh quặng, vàng chứa hay sản phẩm đã bán.
2. Ghi đúng đơn vị: tấn hệ mét, g/t, kg Au, phần trăm hay g/m³.
3. Ghi phạm vi và kỳ: mẫu, lô, tài nguyên ước tính hay sản lượng một kỳ.
4. Chỉ nhân khối lượng và hàm lượng khi cùng cơ sở; giữ phép đổi gam sang kg riêng.
5. Nếu có tỷ lệ thu hồi, ghi công đoạn, mẫu số và việc đây là thử nghiệm hay số vận hành.
6. Chưa đủ dữ liệu thì dừng ở lượng chứa, không tự nâng thành vàng sẽ bán hoặc lợi nhuận.

Đọc tiếp chi phí khai thác vàng và AISC khi câu hỏi chuyển sang chi phí; đọc lượng vàng thế giới và trữ lượng khi cần phân biệt tổng tồn lượng. Hai bài đó không thay thế phép đo hàm lượng của một mẫu quặng.

Góc nhìn của Mr. Hero là giữ nguyên mẫu số trước khi đánh giá một con số lớn. Một hàm lượng cao hơn có thể chỉ phản ánh việc vật liệu đã được làm giàu; một tấn quặng không phải một tấn vàng. Khi xem biểu đồ giá vàng thế giới, hãy dùng tin khai khoáng như bối cảnh cần kiểm chứng, không suy ra hướng nến kế tiếp từ một mẫu thử hoặc phép nhân giản lược.